W jednym z poprzednich wpisów zostały przedstawione liczne teorie dotyczące etymologii nazwy Maczki. Nie oznacza to jednak, że temat został wyczerpany. Należy wszak pamiętać, że dzisiejsze Maczki w przeszłości nosiły jeszcze inną nazwę,  a może nawet dwie…

„Maczki, które były Granicą” – tytuł monografii historycznej autorstwa Włodzimierza Szczupaka, zdradza nam pierwotną nazwę dzisiejszych Maczek. Nazwa Granica funkcjonowała od 1848 do 1925 roku. Obrazuje ona charakter miejscowości we wspomnianym okresie czasu, kiedy ta była jednym z ważniejszych, a na pewno jednym z najbardziej ruchliwych przejść granicznych między Austrią a Rosją. Należy jednak podkreślić, że nazwa Granica odnosiła się do obszaru dzisiejszych Maczek, czyli dworca Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej i rozwijającej się w jego pobliżu osady. Nazwa Maczki w tym czasie funkcjonowała i odnosiła się do znajdującego się nieopodal przysiółka, czyli dzisiejszych Starych Maczek. Był to odrębny byt, którego nazwa ewoluowała z formy Maczki (bądź jakiejś podobnej – Macki, Maćki) w Stare Maczki. Kiedy jednak doszło do zmiany nazwy przysiółka? Nie wiadomo dokładnie, choć już na mapach sprzed I wojny światowej funkcjonuje on jako Macki Stare. Wraz ze zmianami granic w Europie, do jakich doszło po 1918 roku, zmienił się również charakter miejscowości, a tym samym dotychczasowa nazwa straciła rację bytu. Wydaje się, że w tych okolicznościach nazwę przysiółka zaadaptowano dla dotychczasowej Granicy, w ten sposób od 1925 roku zaczęła oficjalnie funkcjonować nazwa Maczki.

1
Fragment mapy Zagłębie Dąbrowskie i okolice, wydanej w 1911 roku z wyraźnie zaznaczonym podziałem na Granicę i Maczki.

W kilku opracowaniach historycznych można spotkać się z informacją, że zanim Granica stała się Maczkami nosiła nazwę Uroczysko. Ponoć taka sytuacja miała miejsce gdzieś między zakończeniem I wojny światowej (choć nie ustalono żadnej precyzyjnej cezury czasowej) a rokiem 1925. Jednak tu zaczynają się schody… bowiem istnieje pewien problem z tą nazwą, albo bardziej precyzyjnie – problem istnieje, gdyż nazwa nie istnieje w źródłach (przynajmniej w żadnym dotychczas znanym). Na próżno szukać jej na dawnych planach, fotografiach i dokumentach. W kronice szkolnej, którą zaczęto pisać ok. 1923 roku nazwa Uroczysko się nie pojawia. Nazwa ta nie występuje również na fotografiach wykonanych w dzisiejszych Maczkach w 1924 roku, ani na mapach odpowiednio z lat 1922 oraz 1925. W końcu jako exempli gratia niech posłuży bodajże najważniejszy dokument w historii Maczek – akt erygowania parafii wydany 30 września 1924 roku, w którym jest użyta nazwa Granica. W żadnym z przytoczonych źródeł słowo Uroczysko się nie pojawia, pomimo, że wszystkie one pochodzą z okresu, w którym nazwa ta powinna funkcjonować. Znana zasada, wyjęta żywcem z kanonu historyka, mówi, że brak informacji też jest informacją. Ergo – nie ma (warto podkreślić – jak na razie) dowodów, że nazwa ta w ogóle funkcjonowała.

eregacja kosciola
Akt erygowania parafii w Granicy z 1924 roku.

Skąd zatem wzięło się nieszczęsne Uroczysko? Wróćmy do początku tej legendy. Wspominany już Włodzimierz Szczupak w swej monografii historycznej stwierdził:


Według opowiadań najstarszych mieszkańców Maczek miejscowość na okres przejściowy przyjmuje nazwę Uroczysko


Jak wynika z powyższego cytatu, autor nie powołuje się na żadne źródło, a jedynie na wywiad środowiskowy przeprowadzony z sędziwymi osobami. Informacja pozyskana w ten sposób, zwłaszcza po wielu latach może być niepewna, wszak pamięć ludzka jest ulotna, a sam proces odtworzenia pewnych detali historycznych na podstawie odległych wspomnień lub przekazów ustnych przypomina często zabawę w „głuchy telefon”. Niewątpliwie za Szczupakiem wiele osób zaczęło powtarzać mit dotyczący funkcjonowania nazwy Uroczysko.

Dworzec_WW_Granica_1924
Fotografia przedstawiająca kolejarzy. Po lewej stronie widoczny podpis: Granica VII 1924.

Kwestia ta została poruszona w wydanej niedawno monografii Sosnowca. Jak wynika z treści zawartych w pracy – Granica w czasach swej świetności, a więc przed pierwszą wojną światową, w przeciwieństwie do innych wsi nie była sołectwem, a w rosyjskiej nomenklaturze urzędniczej funkcjonowała jako urocziszcze Granica czyli uroczysko Granica. Można przyjąć, że słowo uroczysko nie funkcjonowało jako osobna nazwa, a miało jedynie na celu określenie charakteru osady. Najprawdopodobniej słowo to przetrwało w lokalnej społeczności także po tym, jak Granica stała się Maczkami. Potwierdza to fragment kroniki parafialnej:


Przy szosie wjazdowej do Maczek była tablica z napisem „Uroczysko Maczki”


Reklamy