Szkolnictwo w Granicy/Maczkach ma bardzo długą tradycję, zaś sama szkoła, jako instytucja, uchodzi za jedną z najstarszych w rejonie. Początki tutejszego szkolnictwa sięgają lat 80-tych XIX wieku.

Jedynych informacji na temat funkcjonowania szkoły w Granicy przed I wojną światową dostarcza kronika szkolna. Powstała ona w latach 20-tych XX wieku z inicjatywy ówczesnej dyrektorki Józefy Bogackiej (więcej na temat tej barwnej postaci tutaj). Najprawdopodobniej, przedstawiając początki szkolnictwa nad Białą Przemszą, Bogacka opierała się na przekazach ustnych, co w praktyce mogło przypominać dzisiejszą zabawę w „głuchy telefon”, stąd też do informacji o pierwszych latach funkcjonowania placówki oświatowej w Maczkach należy podejść z pewnym dystansem.

Czynnikiem determinującym powstanie szkoły w Granicy był niewątpliwie dynamiczny rozwój osady w drugiej połowie XIX wieku. Uznaje się, że założycielką placówki była Maria Mikulińska, która przybyła do Granicy w 1885 roku. O ile nie ma żadnych wątpliwości co do personaliów założycielki szkoły, o tyle Istnieją pewne rozbieżności dotyczące precyzyjnej daty założenia placówki. Wynikają one z błędu logicznego, zawartego w treści kroniki. Niewątpliwie jednak szkoła zainicjowała swą działalność w 1885 lub 1886 roku. Pierwotnie mieściła się w prywatnym domu niejakiego Minca, po wschodniej stronie dworca, na obszarze tzw. Palestyny (okolice dzisiejszej ul. Skwerowej).

dom-minca
Rekonstrukcja domu Minca, pierwotnej siedziby szkoły. Rysunek autorstwa Tomasza Kowala.

Maria Mikulińska w 1890 roku wyszła za mąż za nauczyciela Komorowskiego, który faktycznie stał się osobą prowadzącą szkołę. W początkach swego istnienia w szkole funkcjonowały 4-oddziały, językiem wykładowym był rosyjski, a czesne wynosiło trzy ruble miesięcznie. Dalsze losy założycielki szkoły nie są znane. Wiadomo jedynie, że jeszcze w 1906 roku pracowała w tutejszej placówce edukacyjnej, co potwierdza najstarsze zachowane świadectwo, na którym widnieje jej podpis.

swiadectwo-1906-jpg-calosc
Świadectwo wydane w Granicy w 1906 roku. W prawym dolnym rogu widoczny jest podpis Marii Komorowskiej (z domu Mikulińskiej).

W pierwszych latach XX wieku kilkakrotnie zmieniał się podmiot nadzorujące szkołę. Wpierw była to Polska Macierz Szkolna, która zgodnie z zapisem kroniki prowadziła szkołę w latach 1906-1909. W rzeczywistości, już w 1907 roku Rosjanie zdelegalizowali tę organizację. Następnie szkołę przejęło Towarzystwo Jedność, później Warszawska Dyrekcja Kolei Państwowych. W tym czasie dyrektorem placówki był Adam Wybraniec – absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Siennicy. Należy zaznaczyć, że Seminarium to posiadało określoną renomę i było jedną z najbardziej prestiżowych placówek na ziemiach zaboru rosyjskiego, kształcącą przyszłych nauczycieli. Oprócz dyrektora w szkole uczyła wspomniana już Józefa Bogacka oraz Piotr Bogusz, którego po 1912 roku zastąpił niejaki Sokół, z pochodzenia Rosjanin. Z treści kroniki wynika, że przed 1914 rokiem do szkoły w Granicy uczęszczało ok. 100-120 dzieci.

W czasie I wojny światowej pieczę nad placówką sprawowała Komenda Obwodowa Czerwonego Krzyża w Dąbrowie. Funkcję dyrektora w tym czasie sprawowała Stanisława Mellechówna, a oprócz niej w szkole pracowała Maria Wojewódkówna. Co zrozumiałe,  w czasie trwania I wojny światowej spadła liczba uczniów. Szacuje się, że w 1918 roku we wszystkich czterech oddziałach szkoły uczyło się ok. 60 osób.

11
Uczniowie szkoły powszechnej w Granicy, lata 20-te XX wieku. W środku siedzi Józefa Bogacka.

Mellechówna najprawdopodobniej w jakiś sposób podpadła lokalnej społeczności, bowiem na prośbę mieszkańców Granicy, inspektor Grabowski przeniósł ją do Zagórza, a jej obowiązki powierzył Bogackiej, która pełniła je aż do swej śmierci w roku 1927.

O funkcjonowaniu szkoły powszechnej w Granicy/Maczkach w okresie międzywojennym można przeczytać tutaj.

 

Advertisements